تاریخچه انواع خط
تاریخچه خط
1398-04-14
روانشناسی رنگها
چگونه شخصیت برندمان را بشناسیم؟
1398-11-21

کاغذ و سیر تحول آن

کاغذ پاپیروس

نخستین کاغذ ( پاپیروس )

نخستین شکل ذخیره اطلاعات حکاکی بر روی سنگ ، سپس بر روی فلزات و در مرحله بعد استفاده از لوحه های گلی بوده است. قدیمی ترین نمونه های به دست آمده از کتابت ، حکاکی بر روی سنگها بوده است . لوح های گلی بین النهرین و اوراق پاپیروس مصر که قدمت آنها به 3000 سال پیش از میلاد مسیح می رسد ، از کهن ترین کتابهای نوشته شده هستند.

پاپیروس شباهت بسیار به کاغذهای امروز داشت و از گیاهی نی مانند ساخته می شد که در دره های پیرامون رود نیل در مصر می رویید. گیاه پاپیروس را می کوبیدند و با آب و پاپیروس خمیر تهیه کرده و پس از رد کردن آن از صافی ، آن را به صورت ورقه های پهن نازکی در می آوردند. نمونه هایی از ورقه های پاپیروس در موزه بریتانیای انگلستان موجود است.

از آغاز اختراع خط ، ایرانیان برای نوشتن کتیبه های سنگی و گلی ، پوست حیوانات و برگ درختان استفاده می کردند. پیش از اختراع کاغذ ، روی پوست بهضی از حیوانات می نوشتند. در حفاری های باستان شناسی منطقه اوران و نسا، نوشته هایی بر روی چرم به دست آمده که متعلق به دوره پارت هاست.

چینی ها از هزاره سوم پیش از میلاد به کتابت روی آوردند. چینی ها هم نخست تصویرنگار و بعدها اندیشه نگار شدند. این شیوه ، قرن هاست که تقریباً در نظام خط آنها باقی مانده است. چینی ها تا قبل از سال 105 میلادی ، روی نوارهای خیزران یا حریر می نوشتند اما خیزران سنگین و حریر گران بود ، در نتیجه در همان سال ها کاغذ را اختراع کردند.

در آن زمان از پوست درخت ، ریسمان های قدیمی ، پارچه های کهنه و تورهای پوسیده صیادی خمیر درست می کردند و آن را به صورت لایه های نازک در می آوردند و پس از خشک شدن به صورت ورقی استفاده می کردند. به تدریج ساخت کاغذ به همسایگان این کشور پهناور راه پیدا کرد. در قرن هفتم ژاپنی ها هم هنر کاغذ سازی را از چینی ها آموختند.

چینی ها در سال ۱۳۴ هجری قمری سمرقند را مور هجوم قرار دادند. ایرانیان این جمله را دفع کردند و عده ای از چینی ها را در سمرقند اسیر کردند و آنان هنر کاغذسازی را به ایرانیان آموختند.

سمرقند سرزمینی پر آب با محصولات فراوان متان و کنف بود که شرایط لازم برای تولید کاغذ را داشت. در سمرقند از الیاف کتان و شاهدانه نوعی کاغذ ساختند که تا اوایل قرن سوم هجری استفاده از آن متداول بود.

به تدریج در شهرهای بغداد و خراسان مراکز کاغذسازی ایجاد شدند . ایرانیان پس از یادگیری فن کاغذسازی مشغول به ساخت کاغذهای مرغوب تری شدند.

در این دوره برای شفاف شدن و استحکام بخشیدن به کاغذ، از شیوه آهار زدن استفاده می کردند. ورقه های کاغذ را یک شبانه روز در ظروفی حاوی مایع تخم گل ختمی یا نشاسته می خواباندند و پس از خشک شدن مهره می زدند. ( مهره زدن: صیقل دادن کاغذ ). این نوع کاغذ را اصطلاحاْ کاغذ آهار مهره می نامیدند.

بدین ترتیب کاغذهای نامرغوب را شفاف و مستحکم می کردند. نسخه نویسان این نوع کاغذ را کاغذ خوش قلم می نامیدند. از کاغذهای آن زمان می توان کاغذ سمرقندی، کاغذ خراسانی، کاغذ خانبالغ، کاغذ ختایی، کاغذ پوستی، کاغذ شامی، کاغذ دفتری، کاغذ کاهی، کاغذ کشمیری، و کاغذ بتی را نام برد.

نام اغلب این کاغذها منسوب به محل تولید آنهاست. برخی از کاغذها نظیر کاغذ دفتری و کاغذ کاهی نامرغوب بودند و برای سیاه مشق و حساب و کتاب استفاده می شدند.

کاغذ بتی دارای نقش و نگارهایی مسجمه دار بود که از اروپا به هند و سپس به ایران آورده شده بود. ایران که روزی از تولیدکنندگان عمده کاغذ بود، رفته رفته این صنعت مهم را از دست داد. به طوری که در روزگار صفویه مراکز کاغذ سازی بی رونق شدند و در عهد قاجاریه تقریبا هیچ نوع کاغذی در ایران تولید نمی شد. این مسئله موجب شد که کاغذ از طریق اروپاییان به ایران راه پیدا کند و قوه ابتکار و تولید از ایرانیان سلب گردد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.